اما و اگرهای کیوسک‌های همه‌کاره مشهد | درباره تعارضاتی که فناوری روزآمد باجه‌های شهری با حقوق عامه و ایمنی شهروندان دارد

عادل نجفی | شهرآرانیوز؛ خیابان دانشگاه، بولوار شهید منتظری، محدوده کوچه بابک و ... از جمله نقاطی هستند که اگر دقت کرده باشید با باجه‌های جدید مشهد روبه‌رو می‌شوید. باجه‌های شهری، مکعب‌های بزرگ و مجهز به نمایشگر‌های خوش‌آب ورنگی هستند که نظر هر بیننده‌ای اعم از سواره و پیاده را به خود جلب می‌کنند.

هرچند هنوز جز مناظر طبیعی و بنا‌های تاریخی چیز دیگری از آنها نمایش داده نشده و حتی فرایند جانمایی، نصب، راه‌اندازی و واگذاری آنها تکمیل نشده‌است، اما به سراغ نمونه‌های مشابه خارجی آنها رفتیم تا ببینیم داستان چیست.

کیوسک شهری چیست؟

باجه‌های شهری، صفحات نمایش دیجیتال و پایانه‌های اطلاع‌رسانی هستند که در پیاده‌رو‌ها و مراکز متراکم ترافیکی نصب می‌شوند و به تدریج در حال تغییر چهره خیابان‌ها در کشور‌ها و شهر‌های مختلف هستند. نمایشگر‌های جذاب و با کیفیت این باجه‌ها که در ادبیات تخصصی‌تر از آنها به عنوان رسانه‌های دیجیتال فضای باز (DOOH) یاد می‌شوند برای پخش تیتر‌های خبری، پیام‌های خدماتی عمومی و تبلیغات تجاری به کار می‌روند و عملا خیابان‌ها را به کانال‌های پیوسته اطلاع‌رسانی تبدیل می‌کنند.

مدیران شهری در نقاط مختلف جهان متفق‌القول هستند که این باجه‌ها فرصت جدیدی برای تعامل با شهروندان را ایجاد می‌کنند که در کنار کاربری‌های تجاری می‌توانند به مسیریابی، اطلاع‌رسانی حمل‌ونقل و در مجموع ارتباطات شهری نیز کمک کنند.

کیوسک حواس‌پرتی!

اما فعالان حقوق شهروندی از حوزه ایمنی ترافیک گرفته تا روان‌شناسان و عابران پیاده در شهر‌های میزبان نسل جدید باجه‌های شهری نظرات دیگری دارند. همان‌طور که انتظار می‌رفت تجربه بسیاری از شهر‌های اروپایی نشان می‌دهد که این تجهیزات می‌توانند توجه رانندگان را پرت کنند، ایمنی عابران پیاده را با مخاطره روبه‌رو سازند و بسته به محل نصب و مقررات حاکم حتی بر افکار عمومی نیز تأثیر بگذارند.

هرچند مدیران شهری استدلال می‌کنند که صفحات نمایشی و باجه‌ها به‌درستی تنظیم شده‌اند و با توجه به اینکه افکار عمومی تحت‌تأثیر میزان رؤیت‌پذیری شکل می‌گیرد، این صفحات نمایشی پرنور و پویا در مناطق پرتردد شهری می‌توانند به‌سرعت به روایت‌ها شکل دهند، اما واکنش منفی شهروندان نشان می‌دهد آنها بر این باورند که علاوه بر مباحث ایمنی، نمایش عمده پیام‌های تجاری، کاربری‌های غیرتجاری استفاده از فضا‌های عمومی را مخدوش کرده است.

فعالان حقوق شهروندی نیز معتقدند این وضعیت فضای عمومی را با پیام‌های مصرف‌گرایانه اشباع می‌کند و به طور بالقوه مصرف بیش از حد را عادی ساخته و بر سلامت‌روان تأثیر می‌گذارد.

نمایشگر‌های دیجیتال و مخاطرات شهری

پژوهش‌های انجام‌شده بر روی نمایشگر‌های دیجیتال در تلویزیون‌های شهری و این روز‌ها در باجه‌های شهری در حاشیه معابر به‌طور پیوسته نشان می‌دهند که این نمایشگر‌ها نسبت به تابلو‌های تبلیغاتی ثابت، نگاه‌های طولانی‌تر و مکررتری را حتی در میان رانندگان به خود جذب می‌کنند.

به‌ویژه هنگامی که محتوای نمایشگر‌ها تغییر می‌کنند، حرکت دارند یا جلوه‌های ویژه پویانمایی را پخش می‌کنند، می‌توانند توجه بیشتری را به خود جلب کنند. پژوهشگران سوئدی میانگین مدت نگاه رانندگان به محتوای نمایشگر‌های دیجیتال را بیش از دو ثانیه گزارش کرده‌اند که این زمان به اندازه کافی برای افزایش ریسک محسوس وقوع تصادف کفایت می‌کند.

تحقیقات مشابه در آمریکا و استرالیا نیز الگو‌های مشابهی از انحراف از مسیر و تأخیر در تشخیص خطر در نزدیکی نمایشگر‌های دیجیتال را نشان داده‌اند. در ایرلند، سازمان ایمنی راه‌ها هشدار داده است که فضا‌های تبلیغات دیجیتالی در دوبلین می‌توانند حواس‌پرتی و خطر تصادف را به‌ویژه در تقاطع‌ها و مناطقی با عابران پیاده و دوچرخه‌سواران افزایش دهند.

در بریتانیا که قوانین محدود کننده درباره نوع محتوای نمایش داده شده در این نمایشگر‌ها به تصویب رسیده است، گزارش‌ها از شهر‌های مختلف مانند لیدز حاکی از آن است که با وجود ممنوعیت‌ها، تصاویر متحرک همچنان پخش می‌شوند و این امر بیانگر خلأ‌ها و چالش‌های نظارتی است.

باجه‌های شهری و سهم عابران پیاده از پیاده‌رو‌ها

بیشتر آمار سوانح و ناامنی بر رانندگان و خودرو‌ها متمرکز است، اما ایمنی عابران پیاده نیز زمانی که باجه‌ها و صفحات نمایشی پرنور آنها در پیاده‌رو‌های باریک، نزدیک گذرگاه‌ها یا ایستگاه‌های اتوبوس و مترو برای جلب توجه رقابت می‌کنند می‌توانند چالش‌برانگیز باشند.

محتوای پرنور و متغیر نمایشگر‌های دیجیتال می‌توانند توجه عابران را از آمد‌و‌شد وسایل نقلیه به‌ویژه در شب یا در نزدیکی تقاطع‌ها دور کند. همچنین باجه‌هایی که در مکان نامناسب نصب شده‌اند می‌توانند عرض مفید پیاده‌رو را کاهش دهند و در ساعات پرتردد شبانه‌روز، مسیر تردد شهروندان را به وسایل نقلیه در حال حرکت نزدیک‌تر کنند.

شهر‌هایی مانند لیون در فرانسه گام‌هایی برای محدود کردن یا حذف تبلیغات فضای باز دیجیتال در سال‌های اخیر برداشته‌اند که آن را می‌توان به عنوان بخشی از نگرانی‌های وسیع‌تر در خصوص ایمنی و کیفیت زندگی عابران پیاده نسبت به رانندگان دانست؛ روند گسترده‌ای برای اولویت‌دهی به خیابان‌های قابل پیاده‌روی و عاری از شلوغی‌های بصری!

مکان‌یابی مناسب باجه‌های شهری

جانمایی و نصب باجه‌های شهری را شاید بتوان ترند جدید کلان‌شهر‌های جهان دانست و همین امر موجب شده تا نتوان به دستورالعمل یا ضابطه یکسان، دقیق و تجربه شده‌ای استناد کرد. اما از میان تجربه شهر‌های مختلف می‌توان به چند نکته مشترک برای جانمایی ایمن‌تر و کم‌آسیب‌تر اشاره کرد:

مناطق پرخطر ترافیکی

باجه‌ها یا صفحات نمایشی دیجیتال نباید در نزدیکی تقاطع‌های چراغ‌دار، گذرگاه‌های عابر پیاده، نقاط ادغام مسیر‌ها یا هر جایی که رانندگان باید تصمیمات سریع بگیرند نصب شوند.

کنترل شدت روشنایی و جلوه‌های ویژه

محدود کردن روشنایی (به‌ویژه در شب)، اجتناب از انتقال‌های سریع، متن‌های متحرک یا حرکت تصویری شبیه به فیلم و اعمال حداقل زمان نمایش (مثلا ۸ تا ۱۰ثانیه برای هر تصویر ثابت) می‌تواند ریسک حواس‌پرتی رانندگان و عابران را تا حدودی کاهش دهد.

رعایت خطوط دید

جانمایی باجه‌ها و صفحات نمایشی دیجیتالی بزرگ به نحوی انجام شود که تابلو‌های راهنمایی و رانندگی، چراغ‌ها یا علائم راهنمایی و مسیریابی را مبهم یا تحت‌الشعاع قرار ندهند و مثلث‌های دید واضح در تقاطع‌ها را حفظ کنند.

احترام به حقوق عابران پیاده

باجه‌های شهری بهتر است دور از مسیر‌های طبیعی تردد عابران پیاده با حفظ حداقل عرض مفید پیاده‌رو و با اجتناب از تمرکز چندین صفحه نمایش در یک میدان دید نصب شوند.

تعریف ضابطه برای نصب نمایشگر‌های دیجیتال

درباره تعداد و اندازه نمایشگر‌های دیجیتال با ملاحظه موقعیت مکانی نصب آنها برای مثال در مناطق مسکونی، آموزشی، درمانی و یا تجاری ضابطه تعیین شود.

باجه شهری می‌خواهیم که ...

فارغ از نگاه‌های درآمدی، تجربه چندین شهرداری اروپایی نیز نشان می‌دهد آنها نیز تحت فشار مباحث ایمنی، در حال سخت‌تر کردن قوانین یا حذف کامل صفحات نمایشی دیجیتال هستند.

برای نمونه فعالان در آلمان خواستار همه‌پرسی برای حذف صفحات تبلیغاتی فضای باز شده‌اند و به تأثیرات بهداشت روان و حتی تغییرات اقلیمی استناد می‌کنند، در حالی که در سوئیس نیز به حذف تدریجی تبلیغات دیجیتال طی دو سال رأی داده است. لندن و بریستول در انگلستان و ورشو و کراکوف در لهستان نیز شاهد محدودیت‌ها یا حذف‌هایی بوده‌اند که منعکس‌کننده حساسیت عمومی قزاینده نسبت به تأثیرات بصری و ایمنی رسانه‌های دیجیتال فضای باز هستند.

اما اکنون که این باجه‌ها در سطح شهر مشهد به تدریج در حال فعال‌سازی هستند می‌توان با تدوین ضوابط دقیق‌تر در خصوص ساز و کار‌های نمایش محتوا، انتخاب محتوا و دیگر موارد اشاره شده از تبدیل پیاده‌رو‌ها و فضا‌های عمومی به کانالی بی‌ضابطه برای تبلیغات تجاری جلوگیری کرد.

در ادامه حتما بخوانید هشت کیوسک هوشمند در شهر مشهد آماده نصب است

سنگ بنای باجه‌های هوشمند

شاید برای شهروندان مشهدی جالب باشد که بدانند این باجه‌ها چه‌زمانی پا به مبلمان شهری مشهد گذاشته‌اند و راه را برای خلق دیگر باجه‌ها در شهرمان باز کرده‌اند.

نخستین باجه هوشمند شهری در مشهد مقدس حدود دوسال پیش به‌صورت آزمایشی در بولوار احمدآباد، مقابل سرم‌سازی رازی و کنار خیابان بابک نصب شد و به بهره‌برداری رسید که تجربه‌ای متفاوت در نوع خودش بود و خیلی زود مسئولان شهری را به این نتیجه رساند که مسیر درستی را برای جایگزینی باجه‌های مطبوعاتی سنتی با نوع مدرن آن درپیش گرفته‌اند.

مدیرعامل سازمان سامان‌دهی مشاغل شهری و فراورده‌های کشاورزی شهرداری مشهد فروردین امسال درگفت‌وگو با شهرآرا درباره خدمات ارائه شده در این باجه‌ها گفته‌بود: باجه‌های هوشمند شهری افزون‌بر عرضه مطبوعات، مجموعه‌ای از خدمات شهری را نیز در یک نقطه ارائه می‌دهند، مانند ارائه راهنمای زائر و اطلاعات شهری، امکان پرداخت‌های خرد و خدمات شهروندی از طریق QR Code، ویترین دیجیتال روزنامه و جراید، نمایش پیام‌های فرهنگی و تبلیغاتی شهری، فروش تنقلات سالم، ارائه خدمات بانکی غیرنقدی از طریق تجهیزات Cashless، فروش و شارژ «من‌کارت» برای حمل‌ونقل عمومی، پخش رسمی اذان از مانیتور‌های باجه، ارسال مراسلات و ارائه خدمات وصول عوارض شهری.

عارف عباسی طراحی این باجه‌ها را براساس مطالعات تخصصی عنوان کرده بود که با هدف هماهنگی با مبلمان شهری و توسعه آنها در مسیر سامان‌دهی مشاغل شهری، ارتقای کیفیت خدمات عمومی و حرکت به سمت شهری هوشمند و مدرن اجرا می‌شود.